TÜİK Ekim ayı sanayi üretim verisi ekonominin yılın son çeyreğinde daralmaya devam ettiğini gösteriyor. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış imalat sanayi üretim endeksi Ekim ayında aylık %1,0 daralma kaydediyor. Eylül ayındaki pozitif sürpriz aylık %1,9 büyümenin önemli bölümü kaybedildi. En oynak sektörleri dışlayarak oluşturduğumuz endekste aylık daralma %0,5 ile daha sınırlı. Takvim etkilerinden arındırılmış endeks ise yıllık %-3,3 (Eylül %-2,4, Ağustos %-5,4 ile yedi aydır daralma bölgesinde.
Üretim verisi daralmaya işaret eden öncü göstergeler ile uyumlu. Ekim ayı İSO imalat PMI (45,8) ve MÜSİAD sanayi SAMEKS (46,0) salgın dönemi kapanma önlemleri sonrası gördüğü en düşük seviyelere yakın. Kasım ayına ait veriler daralmanın belirgin hız kestiğine işaret ediyor.
Sektörel olarak aylık oranlara bakmak yerine son dönemdeki genel eğilimi incelemek daha anlamlı. Oynaklığı yüksek sektörler arasında gemi ağırlıklı “diğer ulaşım araçları” ve bilgisayar-elektronik ürünler kalemlerinin zayıflama eğilimi içinde olduğunu ancak üretim hacminin nispeten yüksek olduğunu görüyoruz. 2023 yılında sert kayıplar kaydeden sektörler arasında giyim kademeli ve yavaş bir toparlanma eğilimi içindeyken mobilya üretimi kafasını kaldıramıyor. Tekstil 2021 zirvesinden bu yana kabaca %20 daraldı ve 2019 dip seviyelerinde plato yapıyor. Özellikle tekstil üretiminin giyimden negatif ayrışmaya devam etmesi dikkat çekici.
Sanayinin ana gövdesini oluşturan kimya, ana metal, ametal mineraller, elektrikli teçhizat (beyaz eşya), kauçuk-plastik ve makine ekipman sektörleri nispeten yüksek seviyelerde ufak oynaklıklarla yatay seyrediyor. Geçtiğimiz ay sert daralan petrokimya üretiminin kayıplarının ufak bir bölümünü telafi ettiğini ancak salgın dönemi dip seviyelerinde kaldığını görüyoruz. Motorlu kara taşıtlarında daralma eğilimi tersine dönmedi.
Kasım ayına ilişkin öncü göstergeler Ekim ayına göre iyileşme gösterse de sınırlı daralma sinyali vermeye devam ediyor. İSO imalat PMI endeksi 45,8’den 48,3’e, MÜSİAD sanayi SAMEKS endeksi 46,0’dan 49,4’a yükselerek sınırlı daralma bölgesinde. Geçmiş veri imalat sanayi PMI rakamları sınırlı daralma bölgesindeyken sanayi üretiminin artabildiğini gösteriyor. Kasım ayı üretiminde aydan aya sınırlı büyüme de görebiliriz.
Kasım ayı sektörel PMI alt detayları tekstil, giyim ve ametal minerallerin derin daralma bölgesinde kalmaya devam ettiğini gösteriyor. Mobilya, kimya, ana metal, metal ürünler, elektrikli-elektronik ürünler, kara deniz taşıtları önceki aya göre iyileşse de hala daralma sinyali veriyor. Gıda iki aydır genişleme bölgesinde.
Ekim ayı sanayi üretim verisi sonrası 2024 yılı için %2,9 olan reel GSYİH büyümesi tahminimizde bir değişikliğe gitmiyoruz. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz son konuşmasında %3,5 olan OVP öngörüsünde aşağı yönlü riskin arttığını vurguladı. 2025 yılı için %3,5 büyüme tahminimiz OVP hedefi %4,0’ün altında olsa da önümüzdeki aylarda daha da düşürebiliriz.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
