Genel Değerlendirme
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Ekim ayı ödemeler dengesi verilerinde beklenenden yüksek cari fazla ve anlamlı finansman girişi görüyoruz. Önümüzdeki aylarda cari dengenin genel eğiliminde sınırlı bir kötüleşme görebiliriz. Buna rağmen para politikasında kademeli gevşeme baz senaryomuzda dış dengenin döviz kuru üzerinde büyük bir baskı kurmasını beklemiyoruz. Yerleşik yatırımcının yurtdışı menkul kıymet almaya devam edişi bu olumlu tabloyu bir miktar bozuyor.
Cari fazla beklenenden daha güçlü
TCMB verilerine göre 2024 Ekim ayında cari denge aylık 1,9 milyar dolar fazla ile İş Yatırım’ın 1,6 milyar dolar, piyasanın 1,3 milyar dolarlık tahmininden daha iyi geldi. Bu sayede yılın ilk 10 ayında birikimli cari açık 3,3 milyar dolara geriledi. Yüksek enerji fiyatları, anormal atın talebi ve nispeten genişleyici iç talep koşulları sebebiyle 2023 yılının ilk 10 ayında 36,1 milyar dolar cari açık kaydedilmişti. Tahminimiz ve gerçekleşme arasındaki farkın beklentimizden yüksek bavul ticareti geliri ve dış ticaret düzeltme kalemlerinden kaynaklandığını, yapısal olarak gözümüzden kaçan önemli bir gelişme olmadığını görüyoruz.
Enerji ve altın dış ticaretini dışlayan çekirdek cari denge 7,1 milyar dolar fazla kaydederek 2023 Ekim ayından güçlü, daha önceki senelere göre daha zayıf bir tablo çiziyor. Yılın ilk 10 ayında çekirdek cari fazla 46,0 milyar dolar ile 2023’ün aynı dönemine göre 14,7 milyar dolar yukarıda.
Manşet cari dengenin detaylarına baktığımızda 6,5 milyar dolarlık hizmetler fazlasının karşısında, 3,5 milyar dolar mal ticareti açığı, 1,0 milyar dolarlık gelirler açığı görüyoruz. Hizmetlerin büyük kalemlerinden brüt seyahat geliri 5,7 milyar dolar ile yıldan yıla %9,3, brüt yolcu taşımacılığı geliri 2,1 milyar dolar ile %7,2 artıyor.
Cari dengede iyileşmenin büyük oranda hizmet kaynaklı olduğunun altını çizelim. Altın ve enerjinin yanı sıra hizmetleri de çıkararak baktığımız çekirdek mal dengesi 1,7 milyar dolar fazla ile geçtiğimiz yılın Ekim ayına göre güçlü, ancak 2018-2022 dönemindeki Ekim ayı verilerinden zayıf. Söz konusu gelişmeyi ihracat pazarlarımızda talebin zayıflaması, emek yoğun tekstil, giyim, deri gibi sektörlerde yaşanan rekabet gücü kaybı, Türk lirasında reel değerlenme ve İsrail’e doğrudan ihracatın yasaklanması ile açıklıyoruz.
Finans hesabında güçlü giriş
Finans hesabı Ekim ayında 3,2 milyar dolar sermaye girişi kaydediyor. Söz konusu giriş Mayıs ayından bu yana en iyi rakam. Alt detayları aktör bazında incelediğimizde bankalara 6,0, genel hükümete 2,7 milyar dolar giriş, şirketlerden 4,6, TCMB’den 0,7 milyar dolar çıkış dikkat çekiyor. Detayları borçlanma kanalı bazında incelediğimizde kredilerden 4,3, efektif ve mevduattan 0,7, portföy yatırımlarından 0,6 milyar dolar giriş görüyoruz. Buna karşın ticari kredilerden 2,3, doğrudan yatırımlardan 0,2 milyar dolar çıkış var.
Doğrudan yatırımlarda genelde aylık bazda net giriş görürüz. 2024 Ekim ayındaki net çıkış, yerleşiklerin yurtdışına yaptığı doğrudan yatırımdaki artıştan kaynaklanıyor. Ekim ayında söz konusu kalem 1,0 milyar dolara yükselerek yakın dönem ortalamasının iki katı ve 2021 Ağustos ayından bu yana en yüksek seviyesinde. Yoksa brüt bakarsak yabancılar Türkiye’ye 0,6 milyar dolar sermaye, 0,2 milyar dolar gayrimenkul yatırımı yapmış. Yılın ilk 10 ayındaki yurtdışına doğrudan yatırım 5,0 milyar dolar ve tahmini milli gelirin %0,4’ü büyüklük ile önceki yıllar ile kıyaslandığında henüz rahatsız edici seviyelerde değil.
Son aylarda finans hesabında bizi rahatsız eden esas konu yerleşiklerin rekor düzeyde yabancı menkul kıymet alımı. Aylık rakam Ekim ayında 4,9 milyar dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesinde. Eylül-Ekim döneminde bu kanalda para çıkışı 9,5, 2024 yılı ilk 10 ayında 21,5 milyar dolar. 2024 yılında şu ana kadarki büyüklük 2024 yılı tahmini milli gelirinin %1,6’sına denk geliyor. Artışın büyük kısmı yerleşik hanehalkı ve özel şirketler kaynaklı. Bu durumu (i) döviz cinsi yükümlülüğünü artıran şirketler kesiminin karşılık olarak yabancı varlığını da artırması ve (ii) kısa vadeli ABD hazine tahvillerindeki cazip getiriler ile ilişkilendiriyoruz.
Kredi ve borçlanma araçlarına beraber baktığımızda uzun vadeli dış borçlanma kanallarının nispeten sağlıklı çalıştığını görüyoruz. 2024 Ekim ayında bankaların uzun vadeli dış borç çevirme oranını %136 (2023 Eylül: %137), şirketlerinkini %206 (2023 Eylül: %90) olarak hesaplıyoruz. Yılın ilk on ayı olarak baktığımızda bu oran bankalar için %126 (2023 Ocak-Ekim: %113), şirketler için %142 (2023 Ocak-Ekim: %86).
Negatif net hata noksan küçülüyor
Yılın ilk 9 ayında 14,5 milyar dolar çıkış kaydeden net hata noksan kalemi Ekim ayında sadece 0,2 milyar dolar çıkışa işaret ediyor. Kaynağı hesaplanamayan sermaye hareketleri ve istatistiki hataları içeren bu kalemin yönünden bağımsız olarak küçülmesi iyi haber. Ağustos ve Eylül aylarındaki sert çıkışların küresel piyasalarda yaşanan oynaklık kaynaklı olduğunu ve önümüzdeki aylarda yeniden artıya geçeceğini tahmin ediyoruz.
Son iki ayın rezerv kaybı telafi edildi
Özetlemek gerekirse Ekim ayında beklentiden yüksek cari fazlayı, finansman tarafında Ağustos çıkışı sonrası devam eden toparlanmayı ve uzun vadeli borçlanma eğilimini sevdik. Yurtdışına doğrudan yatırımlardaki yükseliş henüz endişe verici seviyelerde değil. Yerleşik yatırımcının yabancı varlık almaya devam edişi bu olumlu tabloyu kısmen bozuyor. Rezervler Ekim ayında 4,9 milyar dolar artış ile Ağustos-Eylül fırtınasındaki 3,3 milyar dolar kaybı fazlasıyla yerine koydu. Ancak sene başından beri ödemeler dengesi tanımlı rezervlerdeki artış 0,7 milyar dolar ile sembolik bir düzeyde kaldı.
Kasım’da cari denge kötüleşiyor
Kasım ayında turizm ve yolcu gelirlerindeki mevsimsel gerileme ve dış ticaretteki kötüleşme ile yeniden aylık cari açığa döneceğiz. Geçici verilere göre ihracat gerilerken, ithalat direncini koruyor. Ham dış ticaret açığı 7,4 milyar dolar ile geçen yılın aynı ayına göre daha 1,4 milyar dolar daha yüksek. Ham mal ihracatının ithalatı karşılama oranı geçen yılın Kasım ayında %79, 2024 Ekim ayında %80 iken 2024 Kasım ayında %75’e geriliyor. Sonuçta Kasım ayında 3,4 milyar dolar civarı cari açık öngörüyoruz.
Hisse senedi, DİBS, ÖST ve eurobond gibi menkul kıymetlerde yabancıların giriş, çıkış, ihraç ve itfa hareketlerini topladığımızda Kasım ayında yabancıların portföy hareketlerinden 2,7 milyar dolarlık giriş hesaplıyoruz. Portföy girişi çok büyük oranda DİBS kaynaklı. Hissede yatay bir seyir var. Yerleşiklerin yabancı menkul kıymet alım eğiliminin devam etmesiyle net portföy girişi görmeyebiliriz.
Günlük analitik bilanço verisinden yola çıktığımızda Kasım ayında TCMB brüt rezervinde altın fiyat hareketi hariç 0,8 milyar dolar gerileme hesaplıyoruz. Öngördüğümüz cari açık ve yabancı portföy girişini topladığımızda elde ettiğimiz 0,7 milyar dolar çıkış ile uyumlu gözüküyor. Diğer finansman kalemleri ve net hata noksan toplamının sıfıra yakın olmasını bekleriz.
2024’te %0,8, 2025’te %1,1 cari açık bekliyoruz
Beklentimizden yüksek cari fazla rakamı sebebiyle 2024 geneli cari açık tahminimizi küsurat seviyesinde revizyon ile 10,5 milyar dolardan 10,0 milyar dolara (tahmini milli gelirin %0,8’i) çekiyoruz. Ancak dış talepte zayıflama, tekstil sektöründeki sorunlar, Çin rekabeti ve değerli Türk lirası gibi faktörler orta vadede risk oluşturuyor. 2025 yılı için 17 milyar dolar (2025 tahmini milli gelir %1,1’i) cari açık öngörümüz üzerinde ABD’den F-16 ithalatının gerçekleşme ihtimali, değerli TL ve zorlu dış ticaret koşulları risk oluşturuyor.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
