Ekim ayı ödemeler dengesi verileri beklenenden güçlü turizm gelirleri, Avrupa’nın yavaşlamasına direnen ihracat ve güçlü finansman girişi sayesinde rezervlerin 5,1 milyar dolar arttığını gösteriyor. Yaşanan devasa dış ticaret şokuna ve negatif küresel koşullara rağmen yılın ilk on ayında rezervler 6,3 milyar dolar yükseldi.
Ekim ayında cari denge -0,4 milyar dolar ile (Eylül: -2,9, Ağustos: -2,7) ile İş Yatırım ve piyasa (-1,6 milyar dolar) tahminlerinden çok daha iyi geldi. Altın ve enerji dışı cari fazla ise 8,6 milyar dolar (Eylül: +6,9, Ağustos: +6,7) ile Ekim 2021’deki rekor seviyeye ulaştı. Tahminlerdeki sapma turizm kaynaklı döviz girişlerinin mevsimsel trendlerin oldukça üzerinde gerçekleşmesinden kaynaklanıyor.
12 aylık birikimli bakıldığında, cari açık 39,2 milyar dolardan, 43,5 milyar dolara, birikimli çekirdek cari fazla (altın ve enerji hariç) 48,8 milyar dolardan 49,0 milyar dolara yükseldi.
Ekim cari dengesinin alt kalemlerine baktığımızda 6,5 milyar dolarlık dış ticaret ve 0,6 milyar dolarlık gelir açığına karşı 6,5 milyar dolarlık hizmetler fazlası görüyoruz.
Hizmetler turizm sayesinde oldukça güçlü seyretmeye devam ediyor. Turizm kaynaklı aylık brüt döviz girişleri salgın öncesi 2019 Ekim seviyesinin %135’ine denk geliyor. Bu oran 2022’nin ilk on ayı için %120 düzeyinde. Yüksek enerji fiyatları ile Orta Doğu’nun zenginleşmesi ve Rus turistin Avrupa’ya girişinin zorlaşması turizmi olumlu etkilemeye devam ediyor.
Ekim ayında finans hesabından 4,8 milyar dolarlık giriş görülüyor. Aktör bazında bakıldığında genel hükümetten 2,5, bankalardan 1,3, şirketlerden 0,3 milyar dolar giriş görülüyor. 0,7 milyar dolarlık doğrudan yatırımları büyük oranda şirketlerin hanesine ekleyebiliriz.
Alt detayları kanal bazında incelediğimizde efektif ve mevduattan 3,0 milyar, ticari kredilerden 0,9, doğrudan yatırımlardan 0,7, portföyden 0,3 milyar dolar giriş, kredilerden 0,2 milyar dolar çıkış görülüyor.
Portföyün detaylarına baktığımızda Hazine’nin sukuk ihracından 2,5 milyar dolar giriş, banka tahvillerinde 1,4 milyar dolar itfa, hisse senedinde 0,4 milyar dolar çıkış görüyoruz.
Kredilerin borçlanma tarafına baktığımızda, bankalarda 0,5 milyar dolar net borç ödemesi, şirketler kesiminde 0,1 milyar dolar net borçlanma olmak üzere sınırlı hareketler görüyoruz. Tahvil ve kredilere beraber baktığımızda benzer bir sektörel ayrışma söz konusu. Ekim ayında uzun vadeli dış borç çevirme oranları bankalar için %31 (2022 Ocak-Ekim %56), şirketler için %99 (2022 Ocak-Ekim %196) seviyesinde. 2021 ilk on ayında bu oranlar bankalar için %80, şirketler için %144 seviyesindeydi.
Özetlemek gerekirse 0,4 milyar dolar cari açık, 4,8 milyar dolarlık finansman girişi ve 0,7 milyar dolarlık net hata noksan girişi ile birleşince ödemeler dengesinde 5,1 milyar dolarlık rezerv artışı görüyoruz. Bu sayede, ilk on ayda sene başından bu yana 6,3 milyar dolar rezerv artışı söz konusu. Swaplara göre düzeltme yaptığımızda artış 0,7 milyar dolara geriliyor.
İhracatın ithalata göre daha az arttığı Kasım ayında 4,2 milyar dolar civarı cari açık tahmin ediyoruz. Hisse senedinden 0,3 milyar dolar, Hazine’nin ihracından 1,5 milyar dolar giriş, banka ve şirketlerin itfalarından 0,9 milyar dolarlık çıkış görüyoruz. Yüksek frekanslı veriler Kasım ayında TCMB brüt döviz rezervlerinde 5,0 milyar dolar civarı rezerv artışına işaret ediyor.
Ödemeler dengesinde Ekim ayı pozitif turizm sürprizi ve enerji fiyatlarında sert gerileme sonrası cari açık tahminimizi 2022 yılı için 51 milyar dolardan 47,5 milyar dolara (2022 milli gelirinin %5,7’si), 2023 yılı için 30 milyar dolardan 27 milyar dolara (2023 milli gelirinin %2,8’i) güncelliyoruz.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
