TÜİK verilerine göre mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış imalat sanayi üretimi Nisan ayında %5,3 aylık daralma ile (Mart: %-0,2, Şubat: %+3,2) negatif sürpriz yaptı. Takvim etkilerinden arındırılmış yıllık rakam %-1,5 ile Nisan 2023 sonrası ilk kez daralma bölgesine geçti.
Bayram tatili ile hafta sonu arasında kaldığı için personelin sık izin kullandığı, üretimin zayıf olduğu günlere “köprü günü” deniliyor. TÜİK verileri takvim etkisinden arındırırken köprü günlerine ilişkin bir düzeltme yapmadığı için bayram aylarında üretim büyümesi olduğundan zayıf, daralmalar olduğundan sert değerlendirilebiliyor. Güncel veride aylık daralmanın 1,5-2,0 yüzde puanının köprü günü etkisinden kaynaklandığını tahmin ediyoruz. Ancak köprü günü etkisi hariç tutulduğunda dahi sert bir daralma söz konusu.
Veri daralma bölgesine geçen Nisan ayı İSO imalat PMI (49,3) verisi ile yön olarak uyumlu, ancak daha sert bir bozulmaya işaret ediyor. Üretim rakamları önceki aya göre sert yükselen SAMEKS ile (57,5) ile tam ters yönde. Oynaklığı yüksek SAMEKS verisini bir müddet iskontolu okumak doğru olabilir.
Geniş kapsamlı gruplara baktığımızda aylık daralmanın genele yaygın olduğunu görüyoruz. Enerji (%-0,9), dayanıksız tüketim malı (%-2,8), dayanıklı tüketim malı (%-1,6) ve ara malı (%-4,0) aydan aya geriliyor. Sermaye malları aylık %-11,4 daralma ile en kötü performans gösteren grup.
Sektörel detaya baktığımızda aylık %5,3’lük daralmanın 2,6 puanını geçen aya göre %29,7 daralan elektronik ürünler, %21,3 daralan gemi ağırlıklı “diğer ulaşım araçları” ve %6,4 daralan motorlu kara taşıtlarından kaynaklandığını görüyoruz.
Ancak bu üç sektörü dışarıda tuttuğumuzda dahi belirgin ve neredeyse tüm sektörleri etkileyen bir daralma görülüyor. Giyim (%-6,9), metalik olmayan mineraller (%-5,7), elektrikli teçhizat (%-5,7), fabrikasyon metal (%-4,8), mobilya (%-4,5), eczacılık (%-4,3), kauçuk (%-3,9), deri (%-3,9), kimya (%-2,9), ana metal (%-1,8) sektörlerinde üretim belirgin küçülüyor. Sadece içecek (%2,3), petrokimya ürünleri (%0,6) ve kağıt (%0,4) sektörleri üretim artışı kaydediyor.
Daralma yılın ikinci çeyreğinde belirgin yavaşlama öngörümüzle uyumlu. Yüksek faizler ve kredi kısıtlamalarının ekonomiyi yavaşlatmasını bekliyorduk. Ancak Nisan ayı için daralma, köprü günü etkisi ve öncü göstergelerin işaret ettiğinden daha sert.
Mayıs ayı İSO PMI (48,4) ve SAMEKS (49,5) verileri ekonominin daralmaya devam edeceğine işaret ediyor. Bileşik SAMEKS göstergesi Şubat 2023 depreminden bugüne ilk kez daralma bölgesine geçiyor. İmalat sanayi kapasite kullanım oranı önceki aya göre 0,4 yüzde puan geriliyor. Türk lirası cinsi kredi büyümesi zayıf.
Dışarıda Çin rekabeti, içeride siparişlerin yavaşlaması üreticiyi girdi ve nihai ürün stoklarını azaltmaya zorluyor. Dolayısıyla Üretimdeki yavaşlama eğilimi bir süre devam edecektir. Küresel talep koşullarında iyileşme ihracatın iç piyasaya kıyasla daha dirençli olmasını sağlayabilir.
Mayıs ayı PMI alt detayları sektörler arası ayrışmanın arttığını gösteriyor. Geçtiğimiz aylarda sert gerileyen giyim (51,7), mobilya-ağaç-kağıt (51,8), makine metal (52,8) sektörlerinde dipten dönüş işaretleri artıyor. Buna karşın, ana metal (40,1), kara-deniz taşıtları (39,5), elektronik (44,9) sektörlerinde sert daralma devam ediyor. Kara ve deniz taşıtlarında salgın şoku sonrası en sert daralmayı görüyoruz.
Sert zayıflayan sanayi üretim verisine rağmen 2024 GSYİH büyümesi için %3,4’lük tahminimizde değişiklik yapmıyoruz. Tahminimiz ikinci çeyrekte daralma, üçüncü ve dördüncü çeyreklerde yavaş bir toparlanma varsayıyor.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
