TÜİK sanayi üretim endeksi verilerinde şaşırtıcı bir aylık büyüme görüyoruz. Eylül ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış imalat sanayi üretimi aylık %1,8 (Ağustos %-1,3, Temmuz %+0,5, Haziran %-3,5) büyüyor. İmalat sektöründe oynaklığı yüksek kalemleri dışladığımızda aylık büyüme %1,4 (Ağustos %-1,3, Temmuz %+1,9, Haziran %-3,3) ile biraz daha sınırlı. Takvim etkilerinden arındırılmış endeks ise yıllık %-2,4 (Ağustos %-5,2, Temmuz %-3,9, Haziran: %-5,0) ile hala daralma bölgesinde.
Üretim verisinin aksine öncü göstergeler sert daralmaya işaret ediyordu. Eylül ayı İSO imalat PMI (44,3) ve MÜSİAD sanayi SAMEKS (44,6) endeksleri, koronavirüs salgınına yönelik kapanma önlemlerinin devreye girdiği 2020 Nisan-Mayıs aylarından bu yana en düşük seviyelerine gerilemişti.
Yine de üretimin genel eğiliminin güçlü olduğu söylenemez. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış imalat sanayi üretim endeksi Şubat ayı zirvesine göre %6,2 aşağıda. Aynı veriye çeyreklik frekansta baktığımızda üçüncü çeyrekte önceki çeyreğe göre %1,3 daralma görülüyor.
Alt sektörler üretiminde mevsim ve takvim etkilerinden arınmış aylık büyüme oranları fazla oynak olabiliyor. Sektörlerin yakın dönem üretim eğilimini son üç ayın birikimli büyüme oranına bakarak inceliyoruz. İmalat endeksinin kendisinin son 3 ayda birikimli %1,0 büyüyor. Sektörleri de aynı şekilde incelediğimizde bilgisayar-elektronik (%15,9), ağaç ürünler (%11,7), fabrikasyon metal (%6,9), kauçuk-plastik (%6,1), kâğıt (%4,9), mobilya (%4,8), giyim (%4,6), ana metal (%4,0), ecza (%3,7), elektrikli teçhizat (%3,0), tekstil (%1,9) ve gıda (%1,8) gruplarının son 3 ayda anlamlı büyüme kaydederek pozitif ayrıştığını görüyoruz. Saydığımız bu on iki sektör arasında giyim ve ana metal yıllık bazda da büyüyor. Ecza, bilgisayar-elektronik ve ağaç ürünler tarafındaki toparlanma geçtiğimiz yılın zayıf bazı ile ilişkilendirilebilir.
Aynı yöntemle negatif ayrışan tarafı incelediğimizde petrokimya (%-24,2), gemi üretimini içeren diğer ulaşım araçları (%-23,5), içecek (%-4,9), tütün (%-3,8) ve deri (%-2,6) sektörlerinde son 3 ayda birikimli daralma görüyoruz. Bu sektörlerin hepsi yıldan yıla da daralma kaydediyor.
Ekim ayına ilişkin öncü göstergeler belirgin daralma sinyali vermeye devam ediyor. İSO imalat PMI endeksi 44,3’den 45,8’e, MÜSİAD sanayi SAMEKS endeksi 44,6’dan 45,9’a yükselse de yön değişmiyor. İki endeks de koronavirüs sonrası dönemin dip seviyelerine yakın. Bir sonraki TÜİK sanayi üretim endeksi verisinde aydan aya daralma bekleriz.
Ekim ayı sektörel PMI alt detayları süregelen daralmanın genele yaygın olduğunu teyit ediyor. Üretim ve yeni ihracat siparişleri alt endekslerinde izlenen 10 sektör içinde sadece gıda genişleme sinyali veriyor. Geri kalan tüm sektör gruplarında, özellikle mobilya, ağaç ve kâğıt ürünleri grubunda sert bir daralma görülüyor. İstihdam tarafında tekstil ve (otomotiv ile gemi ağırlıklı) kara-deniz taşıtları grubunda kötüleşme öne çıkıyor.
Eylül ayı sanayi üretim verisinde pozitif sürpriz 2024 yılı için %3,1 olan reel GSYİH büyümesi tahminimiz üzerinde yukarı yönlü risk oluşturuyor. OVP öngörüsünün %3,5 bizden daha yüksek olması da yukarı yönlü riski pekiştiriyor. Ancak öncü göstergelerden gelen daralma sinyalleri sebebiyle şimdilik tahminimizde değişikliğe gitmiyoruz.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
