Temmuz ödemeler dengesi verileri Avrupa’nın yavaşlaması ve bayram etkisi ile cari dengedeki bozulmaya rağmen, finansman girişi ve güçlü net hata noksan ile rezervlerin arttığını gösteriyor. Temmuz-Ağustos aylarının yüksek frekanslı öncü verilerinde rezervlerin arttığını zaten görüyorduk. Yeni veri maalesef rezerv artışının kaynağı konusunda ilave bir bilgi vermiyor. Net hata noksandan giriş rezerv artışının %124’üne denk geliyor.
Temmuz ayında cari açık 4,0 milyar dolar ile İş Yatırım (4,4) ve piyasanın (3,7) tahminlerinin arasında geldi. Tahminimiz ve gerçekleşme arasındaki sapma büyük oranda beklediğimizden güçlü turizm gelirlerinden kaynaklanıyor. Cari açığın önceki aya göre (3,5) kötüleşmesinde ise altın ve enerji dışı fazlanın bayram etkisi nedeniyle gerilemesi etkili oldu.
12 aylık birikimli bakıldığında, cari açık 32,9 milyar dolardan, 36,6 milyar dolara, çekirdek cari fazla (altın ve enerji hariç) 39,4 milyar dolardan 40,0 milyar dolara yükseldi. Cari dengede çekirdek-manşet ayrışması devam ediyor.
Cari dengenin alt kalemlerine baktığımızda 9,3 milyar dolarlık dış ticaret açığı ve 0,6 milyar dolarlık birincil denge çıkışına karşı 5,8 milyar dolarlık hizmetler fazlası görüyoruz. Bayram tatili nedeniyle zayıflayan ihracat, turizm ile telafi edildiği için geçen aya göre sadece 0,5 milyar dolar kötüleşme görülüyor.
Hizmetler cephesinde turizm güçlü performansı ile öne çıkmaya devam ediyor. 2022 Temmuz ayında turizm kaynaklı brüt döviz girişleri salgın öncesi 2019 Temmuz seviyesinin %118’i düzeyinde. Bu oran 2022’nin ilk yedi ayında %112. Yüksek enerji fiyatları ile Orta Doğu’nun zenginleşmesi ve Rus turistin Avrupa’ya girişinin zorlaşması turizmi olumlu etkilemeye devam ediyor.
Temmuz ayında finans hesabından 3,0 milyar dolarlık giriş gerçekleşti. Aktör bazında bakıldığında şirketlerden 2,9, Merkez Bankasından 0,5 milyar dolar giriş, bankalardan 0,5, hükümet vasıtasıyla 0,2 milyar dolar çıkış dikkat çekiyor.
Alt detayları kanal bazında incelediğimizde kredilerden 2,4, efektif ve mevduattan 1,3 milyar dolar giriş, portföyden 0,6, ticari kredilerden 0,4 milyar dolar çıkış görülüyor. Reel sektörün uzun vadeli kredi kullanımı 4,1 milyar dolar ile 2021 Mayıs ayından bu yana en yüksek seviyede.
Kredilerin borçlanma tarafına baktığımızda, bankalar 0,8 milyar net borç öderken, şirketler kesiminin 3,3 milyar dolar net borçlanma ile ayı kurtardığını görüyoruz.
Tahvil ve kredilere beraber baktığımızda benzer bir sektörel ayrışma görüyoruz. Temmuz ayında uzun vadeli dış borç çevirme oranları bankalar için %49 (2022 Ocak-Temmuz: %62), şirketler için %515 (2022 Ocak-Temmuz: %192) seviyesinde. 2021 ilk yedi ayında bu oranlar bankalar için %88, şirketler için %144 seviyesindeydi.
Özetlemek gerekirse 4,0 milyar dolar cari açık, 3,0 milyar dolarlık finansman girişi ve 5,5 milyar dolarlık net hata noksan girişi ile birleşince ödemeler dengesinde 4,4 milyar dolarlık rezerv artışı görüyoruz. Bu sayede, ilk yedi ayda oluşan rezerv kaybı 7,9 milyar dolara, swap hariç 12,9 milyar dolara geriliyor.
İthalatın tüm zamanların rekorunu kırdığı Ağustos ayında 3,0 milyar dolar civarı cari açık tahmin ediyoruz. Buna karşın Rusya’dan gelen para, hisse senedinde 0,7 milyar dolarlık yabancı girişi ve olası ölçülemeyen girişler sayesinde güçlü bir rezerv artışı göreceğiz. Yüksek frekanslı veriler Ağustos ayında TCMB brüt döviz rezervlerinde 9,8 milyar dolar artışa işaret ediyor.
Uluslararası emtia fiyatlarında görülen gevşemeye rağmen cari açık tahminimizi 2022 yılı için 52 milyar dolara (2022 milli gelirinin %6,4’ü) çıkardık. Küresel iktisadi faaliyetin zayıfladığı bir durgunluk senaryosunda uluslararası fiyatların gerilemesi cari açığı aşağı çekerken ihracatımızın güç kaybetmesi açığı yukarı çekiyor. Öte yandan petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki ayrışma petrol fiyatlarındaki gerilemeden cari açığın daha sınırlı faydalanmasına sebep oluyor.
Serhat Gürleyen, Araştırma Direktörü
Dağlar Özkan, Ekonomist
